Ufacık Zeka Oyunları


1) Daire , üçgen , Kare , altıgen , dokuzgen , otuzgen , ?

2 OK , ŞUT , MAT , ?     C:ni

3) Cumhurbaşkanı bütün samimiyetiyle yarbayın selamını aldı , bayramını kutladı.

İki kelimelik bir şifre bulmanızı istiyoruz.

4) Aşağıdaki 4 özel kelimeyi sınıflandırmaya çalıştım .İlkinin ne olduğunu söyledim ,diğerlerini de sizin bulmanızı

isteyeceğim .

Cumhuriyet , Kemal , Mustafa , Türk …………….. Alfabetik sıraya göre

Cumhuriyet , Mustafa , Kemal , Türk ………………

Cumhuriyet , Mustafa , Kemal , Türk ……………..

Mustafa , Türk , Kemal , Cumhuriyet ……………..

5) Bir işlem oyunu ;

1, 8 , 8 , 1 , 5 ; 29 , 66 …………=> 1923

6) Bir savaşta iki esir grubuna , balık ayıklama görevi verilmiştir.

İki grubun ayıkladığı balıkların kareleri farkı 21 dir . Fazla sayıda ayıklayan grubun balık sayısı asal sayı olduğuna göre diğer grubun ayıkladığı balık sayısı nedir ? ( İpucu cümlededir)

7) Kürek çekerek kayıkla sabit akan nehir üzerinde Yukarı Ayrancı’dan Aşağı Ayrancı’ya 6 saatte , Aşağı

Ayrancıdan Yukarı Ayrancıya ise 7 saatte gidiyorum .(kürek çekme hızım da sabit )

Ankaralı biri de , nehrin üzerine koyduğu kağıttan kayığın Yukarı Ayrancı’dan Aşağı Ayrancı’ya kaç saatte gittiğini hesaplamaya çalışıyor? (gider mi gider) :)

8) Trio , Theme , Failure , ?

What is the next word in this series ?

9) 7 , 5 , 3 , 4 , 6 , 7 , ?

What is the next number in this series ?

10)
……..H…….
…..O…O….
..W..W..W…
M..M..M..M
…A…A…A…
……N…N…..
………Y……..

How many ways are there while you write “ how many” only going acroos up to down ?

PS : This question is similiar to Tubitak Questions

11) Two friends are talking to each other.

A: I have a 2 digit number
B: Ok .(thinking as an example : 10 (first number))
A : I have multiplied it with itself and had it has my second number
B : Ok ( 10*10 =100)
A : I summed up my number and total of my number’s values. I multiplied it with itself again so I had it as a third number .
B : Ok ( 10 + ( 1 + 0) = 11 ) ( 11 * 11 = 121)
A : Finally , I calculated my three numbers’ values . I have seen that three of them are prime numbers.
B : It seems difficult .
( first number 10 , value of number : 1 + 0 = 1 ; second number : 100 , value of number : 1+0+0 = 1 ; third number : 121 , value of number : 1+2+1=4 ) (As a result none of them (1,1,4) are prime numbers)

A : What can be my number?
 

12) 2 , 5 , 4 , 5 , 6 , 8 , ?

What is the next number in this series ?

13) Try to find letters which fullfill the words.

_ _ R E _ _ S T _ _ _ _

_ _ R E S T

_ R E S _ _ T

R E _ _ S _ _ _ T

_ _ _ R E S T

_ R E _ S T

14)There is a word ladder with clues .

From “Horse” to Tiger :

Horse

….. ( shrub)

….. ( Deep ravine )

….. ( Counterfeit)

….. (Strong ability)

….. (Garrisons ,military )

….. ( Varieties )

….. ( BlainS)

….. ( FatherS )

….. ( BecomeS weary )

….. ( Multiplication )

….. ( Measuring Device )

Tiger

15) Bp , Pn , Rk , Kt , Kg , ?

What is the next letters in this series ?

16) Cyan , Orchid , Lilac , Olive , ?

What can be th next word ?
 

17) ? , F , K , P , Ş , ?

18) Zuhal , Eylül , Sevil , Betül , ?

19) Hangisi farklıdır ?

Soylu , Fanus , Omlet , Armut , İptal

20) “Yarı finalde karşılaşan Türkiye – Almanya maçı __ (-) __ sona ermiştir.Bu cümlelerde __ adet a harfi , __ adet i harfi , __ adet o harfi , __ adet ö harfi , __ adet u harfi ,__ adet ü harfi bulunmaktadır.”

Yukarıdaki boşluklara gelecek sayıları yazıyla yazarak cümleyi uygun şekilde oluşturunuz.

Skoru istediğiniz gibi girebilirsiniz :)

( örnek : sıfır (-) sıfır )

21) Ninja Kaplumbağalar , yine bir dünyayı kurtarma operasyonlarından dönmüş , dünyanın konuştuğu

ALMANYA – TÜRKİYE maçı hakkında yorumlara başlamıştır.Futbol bilgileri pek olmadığından dolayı
sadece kağıt üzerinde yorum yapacaklardır.

Leanordo : Maç berabere biter , uzatmalara gider.

Raphael : Ben de liderime katılıyorum. Bence de beraber biter,uzatmalara gider.

Michelangelo : Bir CETVEL , nasıl bir haber AJANSINI yenebilir?

Donatello : Bence ALMANYA 2 – 1 alır…

Ustaları Splinter ise son noktayı koyar : Türkiye , mücadele ederek bu maçı 3 – 0 kazanacaktır.

Ninja kaplumbağaları ve ustalarını bu şekilde düşünmeye iten nedir ?

Tek tek açıklayabilir misiniz ?

22) Şifreli cümle

Aşağıdaki cümle kelimlere ve kelimeler de hecelere bölünmüştür.(her tire bir heceyi gösteriyor) Heceleri birer kez yer değiştirerek
cümleyi bulunuz.

_ _ _ _ / _ _ _ / _ _ _ / _ _ _ / ile / _ _ / _ _ _

Sırasıyla heceler ;

al ye ki na / var yen ca / ya me nil / ye nal tür / İLE / fi de / ya man rı

İpucları :Kolaylık olması açısından kelime ve heceler sayıları ve bağlaç da verilmiştir.Çözerken

sadece İki farklı heceyi birbiriyle yer değiştireceksiniz.
 

23)4 kız arkadaş Ortaköy’ün en güzel evlerin birinde toplanmışlar , deniz manzarasında dedikodu
yapmaktadırlar. Sakine , facebook sitesinde eski erkek arkadaşının yeni kız arkadaşı ile fotoğrafıını görmüş.Diğer kızlar da hemem toplanmış , başlamışlar yorum yapmaya. Orkide ve Raife bu konularda yine
objektifliklerini koruyarak ,

Sakine : Bekar , üşengeç !

Orkide : İyi , dürüst !

Raife : Bakış yeterli !!

Son kız arkadaş da , kendini tutamayıp “ ___ , ___ “ söylemiş.

a) Hikayede adı geçen 4.kişi kim olabilir ?

b) 4. kız arkadaşımız erkek arkadaş hakkında iyi veya kötü ne söylemiş olabilir ?

24) Türk dili konusunda iyi kelime bilgisi olan 4 arkadaş Duygu , Hülya , Hilal ve Fulya Türk Dili
Kurumu’nun internet sayfasındaki değişikliklerden bahsederlerken Duygu ;

– Bir oyun oynayalım demiş.
Oyun deyince , herkes hemen kabul etmiş , Duygu’yu dinlemeye başlamışlar.

Duygu devam etmiş :

– Herkes kendi kağıdına bir hayvan ismi yazsın . Herkes kendi yazdığı hayvan ismi dışında
diğer arkadaşların hayvan isimlerinin harflerini değiştirerek ve tüm harfleri de kullanarak TDK ‘ya
uygun kelimeler üretsin.En fazla kelime üreten oyunu kazansın .

a) Benim sorum ; Herkes , hangi hayvan isimlerini yazabilir?
b) Duygu : Aslan ; Hilal : Malak ; Fulya : Çakal ; Hülya : Tilki yazarsa hangisinin kazanma
ihtimali yüksektir ? En az puanı kim alabilir ?

Not :Farklı hayvan isimlerindeki harfler birbiriyle karıştırılmamalıdır. Sadece bir hayvan isminin
dizilişlerinin değiştirilmesi ile yeni kelimeler üretilmelidir( örnek fil => lif sadece 1 kelime üretilebilir)

25) Zeka oyunları üyeleri izledikleri voleybol maçından sonra, iki gruba ayrılmış çok zevkli bir beyin
cimnastiği yapmaya karar vermişler.Moderatör , 12 dahil olmak üzere birden onikiye kadar 2 gruba da mantıklı bir kurguyla sayılar vermiş .İlk grup : 2 , 3 , 4 , 5 , 6 , 7 , 11

İkinci grup : 1 , 8 , 9 ,10 , 12

Sonra bu iki gruba demiş ki ;

“Arkadaşlar , grubunuzdaki sayıları kesin bir kurguyla birebir MANTIKLI sayılara çevirin.( mantıklıdan
kasıt örnek olarak sessiz harf sayısı) Birden çok mantık olabileceğinden dolayı hem sizlere ipucu
olması açısından hem de sağlamanız açısından MANTIKLI sayılarınızın toplamı ile sizin grubunuzdaki
sayıların toplamının farkını da vereceğim.Ayrıca benzer mantıklı sayılarınızın olduğu da diğer ipucunuz
olarak sizde kalsın.

İlk grup : Mantıklı sayılarınızın toplamı , gruptaki sayılarınızın toplamından 1 küçük.

İkinci grup : Mantıklı sayılarınızın toplamı , gruptaki sayılarınızın toplamından 14 küçük.”

Son olarak da MANTIKLI sayılarınızla 4 işlemi kullanarak 79 sayısına ulaşmanızı isteyeceğim (hepsini
kullanmak zorunda değilsiniz)

Sorular ;

a) Gruplar hangi mantığa göre ayrılmıştır ?

b) Mantıklı sayılar hangileridir , nasıl bulunmuştur?

c) Mantıklı sayılarla nasıl 79 sayısına ulaşmışlardır ?

26)Her nekadar 10 Kasım geçmiş olsa da ;Her harf (1-29 dahil olmak üzere) 1 den 29 a kadar sadece bir sayıya denk gelmektedir.Bu şartlarda öncümüz , izinden hiç ayrılmadığımız ATATÜRK kaça eşittir.

PUF => 63
SEDAT => 66
ELİF => 39
DUYGU => 121
ZUHAL => 86
SERHAT => 66
FULYA => 78
KADİR => 44
ESRA => 10
HÜLYA => 75
SEVGİ => 52
OZO => 77
NEŞE => 32
ENGİN => 52
PINAR => 51

27)21 harfimiz ay adlarını oluşturmaktadır. 21 farklı harften oluşan ay adlarının 11 tanesinin değeri
verilmiştir.1 den 21 e kadar sayıları kullanarak ;

OCAK ayının değerini bulmanızı istiyoruz.

OCAK => ?
MART => 10
EKİM => 58
ŞUBAT => 46
NİSAN => 67
MAYIS => 21
EYLÜL => 74
KASIM => 37
TEMMUZ => 44
ARALIK => 53
HAZİRAN => 65
AĞUSTOS => 54

28) Söz ,edat , şase , eyer , sarıl ,sunaYukarıdaki 6 kelimeyi , ikili olarak alıp 3 yeni kelime elde etmeye çalışın .29)

Bingöl –> 2
Bilecik –> 3
Diyarbakır –> 5
Edirne –>7
………….–>11

30)

1,4,5,8,9,21,23,?
 

31)“Ayşe , Duygu , Kadriye Aslı ‘nın sorduğu şifreli kelime sorusunu çözememiş , MIND SPORTS üyelerine sormak istemişler .-YMEAÇG

Bu uzun cümlede _ adet a , _ adet e , _ adet i , _ adet ı , _ adet o , _ adet ö , _ adet u , _ adet ü harfi bulunmaktadır .”

Yukarıdaki cümledeki şifreli sözcüğü bulduktan sonra , boşluk yerleri gelecek sayıları yazıyla öyle yazın ki anlamlı bir cümle ortaya çıksın .

Not : Şifreli Kelime oyunu biraz açarsak her harf alfabedeki yerlerine göre bir – iki harf sonrası,öncesi veya aynı kalacak şekilde şifrelenmiştir.
 

ALFABE

31) b)Koca Sinan asıl kime karalı ?Cümledeki farklı kelimeyi bulunuz ? Neden ?

Asıl : Salı

32 )

Zeka oyunlarını seven yedi cüceler ve Pamuk prenses renkli 4 adet zarı almışlar ,takımlara ayrılmışlar ve bir iddiaya girişmişler.

Karşılıklı olarak 4 zar atacaklar . Zarar toplamı büyük olan takım kazanacaktır. Hediye de güzel kırmızı elmalar olacaktır.

Öncelikle ilk takım 4 zar atmış .

a) İlk takımın ilk attığı zarlar toplamı 19 atma olasılığı mı , ikinci takımın 19 üzeri atma olasılığı mı yüksektir?

b) İlk takımın zarlar toplamı 8 atma olasılığı mı , ikinci takımın 8 ‘den küçük atma olasılığı mı büyüktür ?

c) Her iki tarafın da hangi toplamı atma olasılığı daha yüksektir.

33)

Domino , Mandal ,Tespit , Sporcu , ?

Şifreyi oluşturan ,seriyi tamamlayan diğer kelimeyi bulunuz?

34)  (OYUN Dergisinde yer alıyor)

B + N : ? bartın
T – R = ? Teksir
Ç & K = ? Çilek

35 )

Dizin ,mala , haki , yar , göl , gaz , bronz , at , toy , kar , el , kasa , yat , bin

a) Yukarıdaki her iki kelimeyi birleştirerek 7 ayrı kelime elde ediniz .

b) 7 ayrı kelimenin harf sayıları ve dört işlemi kullanarak 533 sayısına ulaşınız . (hepsini kullanmak zorunda değilsiniz)

c) 7 Ayrı kelimenin baş veya son harflerini kullanarak 7 harfli anlamlı bir kelime elde ediniz.

d) Bu anlamlı kelimenin harflerinin sıralamasını bozmadan , harflerini kullanarak iki anlamlı kelime elde edin.

( örnek : ORAK kelimesi olsaydı OK ve RA olacaktı )

36 )Ocak : 262
Nisan : 264
Mart : 274
Mayıs : 362
Şubat : 452
Ağustos : ?

37)yan , miz , nal , in , meşe , fer , kama , ken , yaz , yel , lüfer , fakir , vali , tankera) Yukarıdaki her iki kelimeyi birleştirerek 7 ayrı kelime elde ediniz .

b) 7 ayrı kelimenin harf sayıları ve dört işlemi kullanarak 319 sayısına ulaşınız . (hepsini kullanmak zorunda değilsiniz)

c) 7 Ayrı kelimenin baş veya son harflerini kullanarak 7 harfli anlamlı bir kelime elde ediniz.

d) Bu anlamlı kelimenin harflerinin sıralamasını bozmadan , harflerini kullanarak iki anlamlı kelime elde ediniz.

e) Bu anlamlı kelimenin harflerini bozmadan bir harf daha ekleyerek bir çizgi film kahramanı adı bulunuz . :)

( örnek : ORAK kelimesi olsaydı OK ve RA olacaktı )
 

38)Kadir , bayır , somun , nam , ? , yara , atak , ?a) Yukarıdaki soru işaretli olan yerlere hangi heceler geleceğini bulunuz
b) 8 kelimeyi , 2 kelime anlamlı yeni bir kelime elde edecek şekilde 4 kelime halinde yazınız .
c) Oluşan 4 kelimenin harf sayılarını ve dört işlemi kullanarak 33 sayısını elde ediniz
d) Oluşan 4 kelimenin baş veya son harflerini kullanarak 4 harfli yeni bir anahtar kelime elde ediniz.
e) Türkiye’de ki bir ilimizin (ipucu : aynı özellik 4 ilimizde de mevcut ) başta baş harfi ve sonda son harfini yan yana getirerek hece halinde , 4 harfli anahtar kelimenin başına , sonuna veya arasına yerleştirerek yeni bir il ismi bulunuz . ( il ismi Muş olsaydı MŞ kullanılacaktı )
f) Yeni bulduğunuz il isminin sıralamasını değiştirmeden bir harf ekleyerek bir ulaşım aracının adını bulunuz .
g) Bulduğunuz ulaşım aracının tüm harflerini kullanarak Atlas okyanusunda yer alan coğrafi bir yer ismi bulunuz .
h) Bu coğrafi isminin tüm harflerini kullanarak birbiriyle ilişkili 2 farklı kelime elde ediniz .
i) 2 farklı kelimenin baş ve son harflerini atarak geriye kalan 3 harf ile fotoğraf dünyamızın üstatlarından birinin ismini bulacaksınız . İsim ve soy ismini yazabilir misiniz ?
 

39)Günlük hayatımızda kullandığımız deyimlerden yola çıkarak bir soru hazırlanmıştır .• tüketim , sürgen , tını , ela
• darbuka , biçim , kene , tür , süs
• tüketim , sürgen , döşek , bayi , adi , dük

a) Her satırdaki tüm kelimelerin harflerini kullanarak , 3 adet deyim bulunuz .
Deyimlerin günlük hayatta kullandığımız deyimler olması yanında , üç deyimin ortak bir kelime olması çözümde size kolaylık sağlayacaktır.
Diğer ipucu da üç deyimde de bazı sayıların yazılışları mevcuttur ve deyimler fiil halindedir (mek – mak ) (ek olarak son üç harfleri aynıdır )
Örnek : Ruhunu teslim etmek .
b) Sırasıyla deyimleri oluşturan öbeklerin sayısını yazınız .(sıfat , bağlaç dahildir)
(Örneğe göre 3 olacaktı )

1.deyim öbek sayısı , 2.deyim öbek sayısı , 3.deyim öbek sayısı , ?
Bu sayıları bir dizi olarak düşünseydik , sıradaki sayı ne olurdu ?

c) Bu dört sayıyı kullanarak 73 rakamını elde ediniz ?
d) Ortak kelime üstüne siz de bir deyim yazınız .

40)Bir uçak teknik bir arızadan dolayı yurdumuz dağlarından birine düşmüştür.İçlerinden biri hemen telefon edip sağlıklı olduklarını , 7 kişinin de sağ olduğunu

bildirmiştir.Kurtarma ekibi gelesiye kadar kendilerine bir mağarayı sığınak yapmışlar , hayatta kalmışlardır.. 5 gün

sonra kurtarma ekibi mağarayı bulmuş , içinde sağlıklı 8 kişi bulmuştur.

Nasıl açıklarsınız ?

41)

YAZ , KEFEN , NAFAKA , ?

42 )

BASFRADÇK
RUVORUHAA ?

Bu soruda kaç harf var? 18

43 ) A , F , H , K , N , ?44) 8,6502462 ; 0,2162865 ; 6,2865024 ; ?45) Bir bayan kuaföründe 3 kuaförümüz el manikürünü 30 dakika ve ayak manikürünü 20 dakikada yapmaktadır.

Düğüne gidecek olan 7 müşterimiz de sadece el ve ayak manikürü yaptıracağına göre kaç dakikada 7 müşterinin isteklerini yerine getiriler ?

46)

Sulama yapan bir çiftçinin Büyük ,orta , küçük. tipte 3 varil tipi vardır.

Bu kaplar alabileceği hacim miktarları ;

1 büyük , 2 orta , 1 küçük ağırlığı ; 24 lt
2 büyük , 3 orta , 4 küçük ağırlığı ; 51 lt
Eğer 1 orta , bir küçük ve 31 lt toplarsa 4 büyük eşit oluyor .

Küçük olanın hacmi kaç litredir?

47 )
Aşağıdaki eşitliklere 4 işlem işaretini sadece birer kez yerleştirerek eşitliği sağlayınız ?

8 _ 2 _ 9 _ 3 _ 3 = 24

3 _ 6 _ 1 _ 9 _ 3 = 24

5 _ 8 _ 2 _ 5 _ 1 = 24
 

48)3 yazı 3 tura para aşağıdaki gibi sıralanmıştır .Her hamlede 2 bitişik parayı yanyana almak şartı ile aralarında boşluk olmaksızın , herhangi bir yönde bir yazı bir tura şeklinde sıralayanız.En az kaç hamlede yapılabilir ?

Not : 2 bitişik para döndürülebilir.

YYYTTT

49)İki araç düz bir yol üzerinde birbrlerine doğru hareket etmektedirler. Hızları 20 km / s , 16 km / s.Aralarındaki mesafe tam olarak 108 km dir. Bu yolun paraleline X km uzaklıkta başka bir araç da iki araca eşit mesafededir.3. aracın bu karayoluna ulaşmak için en kısa yolu seçseydi aldığı yol , 2 aracın buluştuğu yere seçseydi aldığı yoldan 1 km az olacaktı .

a) 3 aracın da aynı anda buluşabilmesi için üçüncü aracın hızı ne olmalıdır ?
b) Üç aracın buluştuğu noktada bir kuş düşünün. Bu kuş , hareketlenen araçlara sırasıyla uçup ilgili araca vardığında , diğer araca yönlenmektedir. Buluştukları noktaya kadar kuş , bu şekilde uçmaktadır. Kuş kaç km uçmuştur.?

Kuşun hızı : 8 km/s sırasıyla hızlı olandan yavaş olana doğru uçu yapmaktadır.

***

50)

Bir bilgi yarışmasının final sorusu şu şekildedir :

1,2,3,4,5,6,7,8,9 rakamlarının her birini birkez kullanarak

a) İki sayının toplamı üçüncü sayıyı verecek şekilde 3 basamaklı 3 sayı elde ediniz
b) Bu üç basamaklı sayılardan her birine , diğer iki sayının rakamları ( 3*2: 6 adet) ve dört işlem kullanarak ulaşınız .
Not : 6 adet tüm rakamları kullanmak mucburi değildir.

51)3 => 30
5 => 31
1 => 35
10 => ?
2 => 38Soru işaretinin yerine ne gelmelidir ?

52 )

4 haneli bir sayı yazıyorsunuz . (başta 0 olanlar geçersizdir)

a) Bu sayının ilk iki basamağının , son iki basamağına eşit olma ihtimali nedir ?

b) Bu sayının ilk iki basamağının , son iki basamağından büyük mü , küçük olması ihtimali mi büyüktür ?

Örnek : (1234 : 12 < 34 )
 

53 )a) Yasa , Ayla , Aysu , Ayak , Yaız , Yalı , ? , Ayrı
b) Mastar , Lohusa , akasya , ışıklı , kantar , ?Soru işaretlerinin yerine uygun kelimeler bulunuz ?
 

54 ) (oyun dergisinde yer almaktadır)2 , 6 , 7 , 8 , 9 , ? ——> 1001Yukarıdaki diziyi tamamlayıp ,dört işlem ve bu sayıları kullanarak aynı özelliğe uygun 1001 rakamına ulaşınız .

56) 4 işlem kullanarak , en az kaç adet 4 ilea) 44b) 444

sayılarına ulaşabilirsiniz ?
 

57)En az kaç adet 6 ile aşağıdaki rakamları bulabiliriz ?a) 66

b) 666

58 ) (oyun dergisinde yer alıyor)8 , 9 , 11 , ? , 15 , ? —> 3000Yukarıdaki diziyi tamamlayıp ,dört işlem ve bu sayıları kullanarak aynı özelliğe uygun sayıya ulaşınız ?

59 )Kitap okurken arkadaşım kaçıncı sayfayı okuduğumu sordu.Ben de dedim ki ;

Kitabım 140 sayfa . İlk rakamı mı , son rakamımı söylersem daha çabuk bulursun ?

60)Eskiden Elvan saat yerine kum saati kullanırmış . 8 ve 6 dakikalık kum saati ile 4 dakika pişirme süresi olan Pasta yapacaktır.Elvan , tam 4 dakikayı nasıl hesaplar ?

61)4 işlem kullanarak , en az kaç adet 1 ileaşağıdaki sayılarına ulaşabilirsiniz ?

a) 11
b) 111

62)

Soru :

14 , 16 , 17 , 33 , ? , 53 , ? —> 1001

Yukarıdaki diziyi tamamlayıp ,dört işlem ve bu sayıları kullanarak aynı özelliğe uygun sayıya ulaşınız ?

63)

Rize , Fatsa , Salihli , Lalapaşa , ?

64)

4 işlem kullanarak , en az kaç adet 2 ile

aşağıdaki sayılarına ulaşabilirsiniz ?

a) 22
b) 222

65) 12 Dev adam Portekiz’de oynanan Avrupa şampiyonasında ilk 5 maçında 5 galibiyet almış , 6.maçında yenilmişti. Çeyrek final vizesi almak için Yunanistan ile karşılaşmıştı.
4.periyotta Skor : Türkiye – Yunanistan : XX / XX idi. Türkiye maçın bitimine son 40 saniye kala molaya yenik girmişti. Erman’ın müthiş basketi ile takımına X sayı kazandırarak takımını öne geçirdi.Skoru XX / XX olan son 10 saniyede Kerem’in çalıdığı topu X sayılık atışa çevirince çeyrek final biletini bu sayı ile kesinleştirmiş oldular. Türkiye – Yunanistanı : XX / XX skorla başarıya imza atmışlardıç

3 skoru da aynı şekilde , skoru yan yana birleştirerek 4 haneli sayıya çevirdiğimizde XXXX sayısının , son anda galibiyet getiren sayıların da ASAL sayı olduğunu bildiğimize göre 3 skorun ve atış değerlerini bulabilir misiniz?

Not 1 : Skor 50 – 51 ise sayımız 5051 ( ASAL sayı ) olmak durumunda .
Not 2 : İki takımın da ortalama değerlerinden skorlarının 60 ve üzeri sayıya ulaştığını düşünmeniz gerekiyor.

66)“Cumhuriyetin ilanının 86’ıncı yılında tüm ulusumuzun Cumhuriyet Bayramını kutluyorum.”Cümlesindeki her kelimenin (86’ıncı hariç) harf sayılarını ve 4 işlemi kullanarak 1923 sayısına ulaşınız.

Harf Sayıları : 11 , 8 , 7 , 3 , 10 , 10 , 9 , 10
 

67)Kelime oyunu severlere güzel bir soru geliyor.Türk dili konusunda iyi kelime bilgisi olan 4 arkadaş Duygu , Hülya , Aslı ve Kadir Türk Dili Kurumu’nun internet sayfasındaki değişikliklerden bahsederlerken Duygu ;

– Bir oyun oynayalım demiş.
Oyun deyince , herkes hemen kabul etmiş , Duygu’yu dinlemeye başlamışlar.

Duygu devam etmiş :

– Herkes kendi kağıdına bir hayvan ismi yazsın . Herkes kendi yazdığı hayvan ismi dışında diğer arkadaşların hayvan isimlerinin harflerini değiştirerek TDK ‘ya uygun kelimeler üretsin.En fazla kelime üreten oyunu kazansın . (en fazla kelime 3 adet olmalı_toplam 3 kişi)

a) Benim sorum ; Herkes , hangi hayvan isimlerini yazabilir? ( Diğer arkadaşların kelime türetmemesi için zor hayvan isimleri bulmak hedef olmalı)
b) Duygu : Aslan ; Aslı : Malak ; Kadir : Çakal ; Hülya : Tilki yazarsa hangisinin kazanma ihtimali yüksektir ? En az puanı kim alabilir ?
 

68 )Aşağıdaki isimler alfabenin 25 harfi kullanılarak oluşturulmuştur. Her şifre 1-25 arasındaki değerlerin toplamı olarak hesaplanmıştır.Bu şifreleri kullanarak aşağaıdaki şifrenin değerler toplamını bulunuz ?

EDİ : 20
BÜDÜ : 46
KUŞ : 35
KIRPIK : 56
MİNİK KUŞ : 80
ÇOCUK : 63
KURBAĞACIK : 60
AÇIKGÖZ : 86
KURABİYE CANAVARI : 83

SUSAM SOKAĞI : ?

Susam Sokağı’nın 40. yılını kutluyorum :)
 

69 )Kendisini oluşturan rakamların çarpımının yedi katına eşit olan sayıyı bulunuz.
 

70 )Kendisini oluşturan rakamların çarpımının 9 katına eşit olan üç basamaklı iki sayının farkını bulunuz.

71 )Kendisini oluşturan rakamların çarpımının 12 katına eşit olan sayıyı bulunuz.72 )

Kendisini oluşturan rakamların çarpımının 19 katına eşit olan sayıyı bulunuz.
 

73)Sıfır , altı , dört , üç , ?
 

74)Bir hastane çalışanları için normal birgün başlamıştır. Asansör çağrılmış , boş asansöre 3 kişi binmiştir.Üst katlarda ise asansörden apar topar 4 kişi inmiştir.

Mantıksal olarak olayı açıklayınız.

75)(k – a ) ( k – b ) ( k – c ) ( k – d ) ( k – e ) ( k – f ) …. ( k – v ) ( k – y ) ( k – z ) = ?
 

76)2, 3, 3, 5, 10, 13, 39, 43, 172, 177 , ?
 

77)Ne anlatılmak isteniyor?^ ^ ^ ^ ^

>> 

v

< <

Not : Yönlerle ilgili …

Not 2 : Harflerle de ilgili…

Hedef kelime 4 harfli … Hindistan ile ilgili..
 

78)Geçmişe dönüş şifresi :Mind Sports Grubu , geçmişe yönelik yapılan hataları düzeltmeye karar verir ve geçmişe doğru yol alır.

Askeri merkezde nükleer ve kimyasal füzelerin fırlatılması otomatik programlama ile olacaktır. Gönderimleri durdurabilecek bir şifre vardır ama çözülmesi gerekmektedir.

Bilim adamının bıraktığı uzun kelime öbeği bilgisayarın önünde yazmaktadır : KİBRİTİŞÖZERKDEBİS .

Matematikçiler ve programcılar her ne kadar uğraşsalar da mantıklı bir şifre üretemezler,az zaman kalmıştır.

Mind Sports grubu programlama ile çözülemeyen şifrenin anagram ve kurgusal bir şifre olduğunu anlar ve şifreyi çözerler.

Milyonlarca insan ölmemiştir .Grup elde etmek istediğini başarıyla almış , geleceğe huzurlu bir şekilde dönmüşlerdir.

Şifremizi bulabilir misiniz?
 

78)_ _ _ _ ,”Kaza Anında Sizi Korur ”

Yukarıdaki anlamlı şifreyi bulunuz .

79)1,2,3,…., 39,40, Hayat ,…Yukarıda ne anlatılmak isteniyor ?
 

80)Sessizlik FırtınaNe anlatılmak isteniyor?

81)AKAR _ _Ne anlatılmak isteniyor?
 

82 )5 Mind Sports üyesi Dünya kupasını izlerken içlerinden biri :”Davut davulu güzel çalar . ” demiştir. Diğer dördü ne demek istediğini bulmaya çalışmışlar ve bulmuşlar , pufları da yemişler :)

Ne demek istemiştir ?
 

83 )Elimde kağıda yazılmış bir kelimem var .İlk harfini çıkarınca bir il ,

İlk 2 harfini çıkarınca bir hayvan ,

İlk 3 harfini çıkarınca çok anlamı olan bir anlamlı kelime ,

İlk 4 harfini çıkarınca bir element ,

ilk 5 harfini çıkarınca bir harf elde ediliyor.

Kelimem ne olabilir ?
 

84)Mind Sports grubu biraraya gelmiş , gündemdeki EVET-HAYIR referandumunu tartışırlarken içlerinden biri :E,V,E,T,H,A,Y,I,R harflerini 9 karton üzerine yazıp 2 grup oluşturalım . Bu gruptaki harfleri karıştırıp ;

6 kartona da 6 harf yazalım ve 2 gruba ekleyelim ;

– 6 harf birbirinden farklı olsun

-Anlamlı ve birbirine anlamca zıt olan 3 harfli anlamlı grupları 2 gruba eklediğimizde anlamlı kelimeler elde edilsin. (örnek : 5 harfli anlamca zıt olan 10 harf olsaydı : 1.grup : beyaz 2.grup : siyah harf grubu olurdu)

Elde edilen anlamları ve eklenen anlamlı zıt kelimeleri bulunuz ?

Not : E,V,E,T gruba eklenen harflerle elde edilen kelime TDK Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü yer almaktadır

85)

Aslı , Bihter , Duygu , Ebru , Gürcan , Hülya kelime oyunlarını çok sever .

Kadir , Kadriye , Sedat , Tuğba , Özen matematik oyunlarını çok sever . 

Zeynep ve Merve    hangi oyunları sever . (mantıksal açıklama olması gerekiyor)

86)

Kelimemin ilk yarısı Ege Bölgesinin ilçesi ,

Kelimemim tamlayan yarısı Karadeniz Bölgesinin ili ,

Kelimemin tamamı Karadeniz Bölgesinin ilçesi ,

Nedir bu güzide kelimemin ismi ?

 

 

 

Reklamlar

Öneriler ve Eleştiriler


 

Arkadaşlar merhaba ,

Öncelikle  blog sayfamızda özgün sorularımıza yer vereceğiz. Benim özgün sorularımın yanında  bu blogdaki  arkadaşlarımızın da  soru sorma yetenekleri  üst düzeyde olup yakın bir zamanda sorularını soracaklardır.

Blog sayfasıyla ilgili  bütün eleştiri ve önerilerinizi  bu sayfaya yazabilirsiniz.

Amacımız bu blog sayfasını daha yararlı , etkin  bir şekilde  kullanmak  olması nedeniyle yeni oyun ,soru önerileriniz ve sizi katkılarınız  önemlidir.

Güzel bir blog olmasını ümit ederek , herkese iyi bir yıl dilerim.

Adidas ve Puma


İkinci Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde Almanya’da bir kasaba Herzogenerauch’ta iki kardeş ayakkabı yapıp satmak üzere bir atölye açarlar; Adolph ve Rudolph Dassler.

Savaş sonrası Adolph, Rudolph’a artık birlikte çalışmak istemediğini, kendine ayrı imalathane açacağını söyler. Rudolph şaşkındır. Ufacık kasabada iki kardeş ayrı imalathanelerde rekabet edeceklerdir. Kardeşine bunun mantıklı olmayacağını, bu ufak kasabada zaten insanların sayılı ayakkabı satın aldıklarını, ikisinin birden iflas edeceğini söylese de Adolph bu uyarıyı dikkate almaz ve kendine yeni bir ayakkabı imalathanesi açar.
Gerçekten de aralarında kıyasıya bir rekabet baslar. Rekabetleri doğdukları kasaba sınırlarını dahi asar. İki kardeş ayrıldıktan sonra birbirlerine küsmüşlerdir ve Adolph 1978 yılında öldüğünde tam 29 yıl dargınlardır. Bugün iki firmanın genel merkezi de bu ufak kasaba Herzogenerauch’tadır. Adolph Dassler’in ayakkabı şirketinin adi ADİDAS, Rudolph’un ki ise PUMA’ dır

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler


Büyük harflerin kullanıldığı yerler aşağıda sıralanmıştır:

A.      Cümle büyük harfle başlar: Ak akçe kara gün içindir.

Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir.             (Atatürk)

Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve sonlarına uygun noktalama işareti (nokta, soru, ünlem) konur:

Atatürk, “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!”diyor.

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz.

                                                                       (Nurullah Ataç)

Ancak iki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz:

Bir zamanlar -bu zamanlar çok da uzak değildir, bundan on, on iki yıl önce- Türk saltanatının maddi sınırları uçsuz bucaksız denilecek kadar genişti.                                                                 

                                                              (Yakup Kadri Karaosmanoğlu)

İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar:

Menfaat sandalyeye benzer: Başında taşırsan seni küçültür, ayağının altına alırsan yükseltir.                                                               (Cenap Şahabettin)

Ancak iki noktadan sonra cümle niteliğinde olmayan örnekler sıralandığında bu örnekler büyük harfle başlamaz:

Bu eskiliği siz de çok evde görmüşsünüzdür: duvarlarda çiviler, çivi yerleri, lekeler…                                                                (Memduh Şevket Esendal)

UYARI: Rakamla başlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime büyük harfle başlamaz: 2005 yılında Türk Dil Kurumunun 73. yılını kutladık.

UYARI: Örnek niteliğindeki kelimelerle başlayan cümlede de ilk harf büyük yazılır: “Banka, bütçe, devlet, fındık, kanepe, menekşe, şemsiye” gibi yüzlerce ke­lime, kökenleri yabancı olmakla birlikte artık dilimizin malı olmuştur. “Et-, ol-” fiilleri, dilimizde en sık kullanılan yardımcı fiillerdir.

B. Dizeler genellikle büyük harfle başlar:

Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi;

Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.                  

                                                                                (Muhibbi)

Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak

Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.

                                                                   (Mehmet Akif Ersoy)

 

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik;

Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik.

                                                          (Yahya Kemal Beyatlı)

C. Özel adlar büyük harfle başlar:

1. Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar: Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Kâzım Karabekir, Ahmet Haşim, Tevfik Fikret, Mehmet Emin Yurdakul, Hüseyin Cahit Yalçın, Orhan Veli Kanık, Sait Faik Abasıyanık, Yunus Emre, Evliya Çelebi, Gevheri, Karacaoğlan, Âşık Ömer, Wolfgang von Goethe, Wilhelm Radloff, Vilhelm Thomsen, Victor Hugo.

Takma adlar da büyük harfle başlar: Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman), Demirtaş (Ziya Gökalp), Tarhan (Ömer Seyfettin), AkaGündüz (Hüseyin Avni, Enis Avni), Kirpi (Refik Halit Karay), Deli Ozan (Faruk Nafiz Çamlıbel), Server Bedi (Peyami Safa), İrfan Kudret (Cahit Sıtkı Tarancı), Mehmet Ali Sel (Orhan Veli Kanık).

2. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri, unvanlar, lakaplar, meslek ve rütbe adları büyük harfle başlar: Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Kaymakam Erol Bey, Sayın Prof. Dr. Hasan Eren, Hamdi Bey, Mustafa Efendi, Zeynep Hanım, Bay Ali Çiçekçi, Prof. Dr. Mehmet Kaplan, Doktor Behçet Uz, Mareşal Fevzi Çakmak, Yüzbaşı Cengiz Topel; Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman, Genç Osman, Deli İbrahim, Avcı Mehmet, Nişancı Mehmet Paşa, Deli Petro.

Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle başlamaz: Tülay abla, Ayşe teyze, Fatma nine, Kemal dayı, Saim amca, Ali enişte.

Akrabalık bil­diren kelimeler başa geldiğinde lakap yerine kullanıldığı için büyük harfle baş­lar: Nene Hatun, Baba Gündüz, Dayı Kemal, Hala Sultan.

Bazı tarihî ve menkıbevi şahsiyetlerde ise akrabalık bildiren kelime sonda olduğu hâlde unvan değeri kazandığı ve özel ada dâhil olduğu için büyük harfle yazılır: Gül Baba, Susuz Dede, Adile Hala, Gülsüm Bacı, Sultan Ana.

Resmî yazılarda saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren kelimeler de büyük harfle başlar:

Sayın Bakan,

Sayın Başkan,

Sayın Rektör,

Sayın Vali,

Hitap kelimeleri de bü­yük harfle başlar:

 Sevgili Kardeşim,

Aziz Dostum,

Değerli Arkadaşım,

3. Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar: Sarıkız, Fino, Karabaş, Pamuk, Minnoş, Tekir.

4. Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar: Türk, Alman, İngiliz, Rus, Arap, Japon; Oğuz, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar; Karakeçili, Hacımusalı.

5. Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar: Türkçe, Almanca, İngilizce, Rusça, Arapça; Oğuzca, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe, Tatarca.

6. Devlet adları büyük harfle başlar: Türkiye Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri, Suudi Arabistan, Azerbaycan Cumhuriyeti.

7. Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar: Müslümanlık, Müslüman; Hristiyanlık, Hristiyan; Musevilik, Musevi; Budizm, Budist; Hanefilik, Hanefi; Malikilik, Maliki; Protestanlık, Protestan; Katoliklik, Katolik.

8. Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar: Tanrı, Allah, Cebrail, Zeus, Oziris, Kibele. Ancak tanrı kelimesi özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle başlar: Eski Yunan tanrıları. Bazı dinî terimlerin küçük harfle başlaması gelenekleş­miştir: cennet, cehennem, uçmak, tamu, peygamber, sırat köprüsü.

9. Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar: Merkür, Neptün, Plüton, Halley, Dünya,Güneş, Ay vb.

UYARI: Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anlamı dışında kullanıldığında küçük harfle başlar.

10. Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt, cadde, sokak, semt vb.) büyük harfle başlar: Asya, Avrupa, Afrika, Amerika; İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Yakın Doğu; Ankara, İstanbul, Taşkent, Bağdat, Moskova; Turgutlu, Ürgüp, Ahlat; Çayırbağı, Akçaköy; Bahçelievler, Cebeci; Atatürk Bulvarı, Ziya Gökalp Caddesi; Sankiyedim Sokağı, Asmalımescit Sokağı.

UYARI: Doğu ve batı sözleri yön bildirdiğinde küçük olarak yazılır: Bursa’nın doğusu. Bu sözler düşünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirdiğinde ise büyük olarak yazılır: Batı medeniyeti, Doğu mistisizmi vb.

Yer adlarında ilk isimden sonra gelen deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar: Ağrı Dağı, Aral Gölü, Çanakkale Boğazı, Dicle Irmağı, Ege Denizi, Erciyes Dağı, Fırat Nehri, Tuna Nehri, Van Gölü, Zigana Geçidi, Süveyş Kanalı.

UYARI: Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, bucak, belde, köy vb. sözler küçük harfle başlar: Konya ili, Etimesgut ilçesi, Taflan köyü vb.

Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle başlar: Gazi Osmanpaşa Mahallesi, Yıldız Mahallesi, Yunus Emre Mahallesi, Karaköy Meydanı, Zafer Meydanı, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Ziya Gökalp Bulvarı, Nene Hatun Caddesi, Cemal Nadir Sokağı, Fevzi Çakmak Sokağı, İnkılap Sokağı, Reşat Nuri Sokağı, Türk Ocağı Sokağı.

UYARI: Yer bildiren özel isimlerde de kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman, kelime başında büyük harf kullanılır: Hisar’dan, Boğaz’dan, Bulvar’dan.

11. Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt vb. yapı adlarının bütün ke­limeleri büyük harfle başlar: Topkapı Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, İshakpaşa Sarayı, Çankaya Köşkü, Horozlu Han, Ankara Kalesi, Alanya Kalesi, Galata Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Mostar Köprüsü, Beyazıt Kulesi, Zafer Abidesi, Bilge Kağan Anıtı.

12. Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Devlet Malzeme Ofisi, Millî Kütüphane, Çocuk Esirgeme Kurumu, Atatürk Orman Çiftliği, Çankaya Lisesi; Anadolu Kulübü, Mavi Köşe Bakkaliyesi; Türk Ocağı, Yeşilay Derneği, Muharip Gaziler Derneği, Emek İnşaat; Bakanlar Kurulu, Danışma Kurulu, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı; Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü.

13. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar: Medeni Kanun, Borçlar Hukuku (kanun), Atatürk Uluslararası Barış Ödülü Tüzüğü, Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği.

UYARI: Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik vb.ni bildiren kelimeler, belli bir kurum vb. kastedildiğinde büyük harfle baş­lar: Bu yıl Meclis, yeni döneme erken başlayacaktır. Son aylarda Kurum, yazım konusunda yoğun bir çalışma içine girmiştir.2876 sayılı Kanun bu yıl yeniden gözden geçiriliyor. Bu madde Yönetmelik’in 4’üncü maddesine aykırı düşmektedir.

14. Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel, müzik) her kelimesi büyük harfle başlar: Nutuk, Safahat, Kendi Gök Kubbemiz, Anadolu Notları, Sinekli Bakkal; Türk Dili, Türk Kültürü, Varlık; Resmî Gazete, Hürriyet, Milliyet, Türkiye, Yeni Yüzyıl, Yeni Asır; Saraydan Kız Kaçırma, Onuncu Yıl Marşı.

UYARI: Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler büyük harfle başlamaz: Milliyet gazetesi, Türk Dili dergisi, Halı Dokuyan Kızlar tab­losu.

UYARI: Büyük harflerin kullanıldığı yerlerde bulunan ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki küçük harfle yazılır: Mai ve Siyah, Suç ve Ceza, Leyla ile Mecnun, Turfanda mı, Turfa mı? Diyorlar ki, Dünyaya İkinci Geliş yahut Sır İçinde Esrar, Ya Devlet Başa ya Kuzgun Leşe, Ben de Yazdım.

15. Millî ve dinî bayramlarla bayram niteliği kazanmış günlerin adları  büyük harfle başlar: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Nevruz Bayramı,Anneler Günü, Öğretmenler Günü, 27 Mart Dünya Tiyatrolar Günü, 14 Mart Tıp Bayramı, Hıdırellez.

Kurultay, bilgi şöleni, açık oturum vb. toplantıların adlarında her kelime büyük harfle başlar: V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Manas Bilgi Şöleni.

 16. Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar: Kurtuluş Savaşı, Millî Mücadele, Cilalı Taş Devri, İlk Çağ, Yükselme Devri, Millî Edebiyat Dönemi, Servetifünun Dönemi, Tanzimat Dönemi.

UYARI: Tarihî dönem bildirmeyip tür veya tarz bildiren terimler küçük harfle başlar: divan şiiri, divan edebiyatı, halk şiiri, halk edebiyatı, eski Türk edebiyatı, Türk dili, Türk sanat müziği, Türk halk müziği, tekke edebiyatı.

17. Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar: Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Türkolog, Türkoloji, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Asyalılık, Darvinci, Konyalı, Bursalı.

UYARI: Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük harfle başlamaz: acem (Türk müziğinde bir perde), hicaz (Türk müziğinde bir makam), nihavent (Türk müziğinde bir makam), acemi (tecrübesiz), amper (elektrik akımında şiddet birimi), jul (fizikte iş birimi), allahlık (saf, zararsız kimse), donkişotluk (gereği yokken kahra­manlık göstermeye kalkışmak).

UYARI: Para birimleri büyük harfle başlamaz: avro, dinar, dolar, lira, yeni kuruş, liret.

UYARI: Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz.

UYARI: Müzikte kullanılan makam ve tür adları büyük harfle başlamaz: acemaşiran, acembuselik, bayati, hicazkâr, türkü, varsağı, bayatı.

18. Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde özel adlar büyük harfle başlar: Antep fıstığı, Brüksel lahanası, Frenk gömleği, Hindistan cevizi, İngiliz anahtarı, Japon gülü, Maraş dondurması, Van kedisi.

Ç. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: 29 Mayıs 1453 Salı günü, 29 Ekim 1923, 28 Aralık 1982’de göreve başladı. Lale festivali 25 Haziranda başlayacak.

1919 senesi Mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım.            (Atatürk)

 Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar: Okullar genel­likle eylülün ikinci haftasında öğretime başlar. Yürütme Kurulu toplantı­larını perşembe günleri yaparız.

D. Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle başlar: Giriş, Çıkış, Müdür, Vezne, Başkan, Doktor, Otobüs Durağı, Dolmuş Du­rağı, Şehirler Arası Telefon, III. Kat, IV. Sınıf, I. Blok.

E. Bilim dallarında kullanılan terimlerin büyük harfle yazılışı, ilgili dallardaki uygulamaya bağlıdır: Canis canis, Carduelis carduelis, Ardea alba, Populus alba, Prunus domestica, Pinus silvestris.

F.  Kitap, bildiri, makale vb.nde ana başlıkta bulunan kelimelerin tamamı, alt başlıkta bulunan kelimelerin ise yalnızca ilk harfleri büyük olarak yazılır.

G. Kitap, dergi vb.nde bulunan resim, çizelge, tablo vb.nin altında yer alan açıklayıcı yazılar büyük harfle başlar.

Birleşik Kelimelerin Yazılışı


Belirtisiz isim tamlamaları, sıfat tamlamaları, isnat grupları, birleşik fiiller, ikilemeler, kısaltma grupları ve kalıplaşmış çe­kimli fiillerden oluşan ifadeler, yeni bir kavramı karşıladıklarında birleşik kelime olurlar: yer çekimi, hanımeli, ses bilgisi; beyaz peynir, açıkgöz, toplu iğne; eli açık, sırtı pek; söz etmek, zikretmek, hasta olmak, gelebilmek, yazadurmak, alıvermek; çoluk çocuk, çıtçıt, altüst; başüstüne, günaydın; sağ ol, ateşkes, külbastı.

Birleşik kelimeler belirli kurallar çerçevesinde bitişik veya ayrı olarak yazılır.

A. Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler

Birleşik kelimeler aşağıdaki durumlarda bitişik yazılırlar:

1. Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır: kaynana (< kayın ana), kaynata (< kayın ata), nasıl (< ne asıl), niçin (< ne için), pazartesi (< pazar ertesi), sütlaç (< sütlü aş), birbiri (< biri biri).

2.Et- ve ol- yardımcı fiilleriyle birleşirken ses düşmesine veya ses türemesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır: emretmek (<emir etmek), kaybolmak (<kayıp olmak); haletmek (<hal’ etmek=tahttan indirmek), meno­lunmak (<men’ olunmak); affetmek (<af etmek), reddetmek (<ret etmek).

UYARI : Sadece söyleyişte tonlulaşma biçiminde ses değişmesine uğrayanlar ayrı yazılır: azat etmek, hamt etmek, izaç etmek, iktisap et­mek. Bu örneklerde tonluluk söyleyişte belirtilir.

3. Kelimelerden her ikisi veya ikincisi, birleşme sırasında benzetme yoluyla anlam değişmesine uğradığında bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır.

a. Bitki adları: aslanağzı, civanperçemi, keçiboynuzu, kuşburnu, turnagagası, açıkağız, akkuyruk (çay), alabaş, altınbaş (kavun), altıparmak (palamut), beşbıyık (muşmula), acemborusu, çobançantası, gelinfeneri, karnıkara (börülce), kuşyemi, şeytanarabası, venüsçarığı, yılan­yastığı, akşamsefası, camgüzeli, çadıru­şağı, gecesefası, ayşekadın (fasulye), hafızali (üzüm), havvaanaeli, meryemanaeldiveni.

b. Hayvan adları: danaburnu (böcek), akbaş (kuş), alabacak (at), bağrıkara (kuş), beş­parmak (deniz hayvanı), beşpençe (deniz hayvanı), çakırkanat (ördek), elmabaş (tepeli dalgıç), kababurun (balık), kamçıkuyruk (koyun), kamışkulak (at), karabaş, karagöz (balık), kara­fatma (böcek), kızılkanat (balık), sarıkuyruk (balık), yeşilbaş (ördek), sazkayası (balık), sırtı­kara (balık), şeytaniğnesi, yalıçapkını (kuş), bozbakkal (kuş), bozyürük (yılan), karadul (örümcek), sarısabır (bitki).

c. Hastalık adları: itdirseği (arpacık), delibaş, karabacak, karata­ban.

ç. Alet ve eşya adları: balıkgözü (halka), deveboynu (boru), domuzayağı (çubuk), domuztır­nağı (kanca), horozayağı (burgu), kargaburnu (alet), keçitırnağı (oyma kalemi), kedigözü (lamba), leylekgagası (alet), sıçankuyruğu (törpü), baltabaş (gemi) gagaburun (gemi), kancabaş (kayık), adayavrusu (tekne).

d. Biçim adları: ayıbacağı (yelken biçimi), balıksırtı (desen), civankaşı (nakış), eşek­sırtı (çatı biçimi), kazkanadı (oyun), kırlangıçkuyruğu (işaret), koçboynuzu (işaret), köpekkuyruğu (spor), sıçandişi (dikiş), balgümeci (dikiş), beşikörtüsü (çatı biçimi), turnageçidi (fırtına).

e. Yiyecek adları: dilberdudağı (tatlı), hanımgöbeği (tatlı), hanımparmağı (tatlı), ka­dınbudu (köfte), kadıngöbeği (tatlı), kargabeyni (yemek), kedidili (bisküvi), tavukgöğsü (tatlı), vezirparmağı (tatlı), bülbülyuvası (tatlı), kuşlokumu (kurabiye), alinazik (kebap).

f. Oyun adları: beştaş, dokuztaş, üçtaş.

g. Gök cisimlerinin adları: Altıkardeş (yıldız kü­mesi), Arıkovanı (yıldız kümesi), Büyükayı (yıldız kümesi), Demirkazık (yıldız), Küçükayı (yıldız kü­mesi), Kervankıran (yıldız), Samanyolu (yıldız kümesi), Yedikardeş (yıldız kümesi).

ğ. Renk adları: baklaçiçeği, balköpüğü, camgöbeği, devetüyü, fildişi, gülkurusu, kavuniçi, narçi­çeği, ördekbaşı, ördekgagası, tavşanağzı, tavşankanı, turnagözü, vapur­dumanı, vişneçürüğü, yavruağzı.

4.-a, -e, -ı, -i, -u, -ü zarf-fiil ekleriyle bilmek, vermek, kalmak, durmak, gelmek, görmek ve yazmak fiilleriyle yapılan tasvirî fiiller bitişik yazılır: alabildiğine, düşünebilmek, yapabil­mek; uyuyakalmak; gidedurmak, yazadurmak; çıkagelmek, olagelmek, süregelmek; düşeyazmak, öleyazmak; alıvermek, gelivermek, gülüvermek, uçuvermek; düşmeyegör, ölmeyegör.

5. Bir veya iki ögesi emir kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik keli­meler bitişik yazılır: alaşağı, albeni, ateşkes, çalçene, çalyaka, dönbaba, gelberi, incitmebeni, rastgele, sallabaş, sallasırt, sıkboğaz, unutmabeni; çekyat, geçgeç, kaçgöç, kapkaç, örtbas, seçal, veryansın, yapboz, yazboz tahtası.

6. -an/-en, -r/-ar/-er/-ır/-ir, -maz/-mez ve –mış/-miş sıfat-fiil eklerinin kalıplaşmasıyla oluşan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

ağaçkakan, alaybozan, cankurtaran, çöpçatan, dalgakıran, demirkapan, etyaran, filizkıran, gökdelen, oyunbozan, saçkıran, yelkovan, yolgeçen;

akımtoplar, altıpatlar, barışsever, basınçölçer, betonkarar, bilgisayar,  çoksatar, dil­sever, füzeatar, özezer, pürüzalır, uçaksavar, yurtsever;

baştanımaz, değerbilmez, etyemez, hacıyatmaz, kadirbilmez,  karıncaez-mez, kuşkonmaz, külyutmaz, tanrıtanımaz, varyemez;

çokbilmiş, güngörmüş.

 7. İkinci kelimesi -dı (-di / -du / -dü, -tı / -ti / -tu / -tü) kalıplaşmış belirli geçmiş zaman ekleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır: albastı, ciğerdeldi, çıtkırıldım, dalbastı, fırdöndü, gecekondu, gündöndü, hünkârbeğendi, imambayıldı, karyağdı, külbastı, mirasyedi, papazkaçtı, serdengeçti, şıpsevdi, zıpçıktı.

8. Her iki kelimesi de -dı (-di / -du / -dü, -tı / -ti / -tu / -tü) belirli geçmiş zaman veya -r /-ar /-er geniş zaman eklerini almış ve kalıplaşmış bulunan birleşik kelimeler bitişik yazı­lır: dedikodu, kaptıkaçtı, oldubitti, uçtuuçtu (oyun); biçerbağlar, biçerdö­ver, göçerkonar, kazaratar, konargöçer, okuryazar, uyurgezer, yanardö­ner, yüzergezer.

Aynı yapıda olan çakaralmaz kelimesi de bitişik yazılır.

9. Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır: ayakaltı, bilinçaltı, gözaltı (gözetim), şuuraltı; akşamüstü, akşamüzeri, ayaküstü, ayaküzeri, bayra­müstü, gerçeküstü, ikindiüstü, olağanüstü, öğleüstü, öğleüzeri, suçüstü, yüzüstü.

10. İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden oluşmuş kişi adları, soyadları ve lakaplar bitişik yazılır: Alper, Aydoğdu, Birol, Gülnihal, Gülseren, Gündoğdu, Şenol, Varol; Abasıyanık, Adıvar, Atatürk, Gökalp, Güntekin, İnönü, Karaosmanoğlu, Tanpınar, Yurdakul; Boynueğri Mehmet Paşa, Tepedelenli Ali Paşa, Yirmisekiz Çelebi Mehmet, Yedisekiz Hasan Paşa.

11. İki veya daha çok kelimeden oluşmuş Türkçe yer adları bitişik yazılır: Çanakkale, Gümüşhane; Acıpayam, Pınarbaşı, Şebinkarahisar; Beşiktaş, Kabataş.

Şehir, kent, köy, mahalle, dağ, tepe, deniz, göl, ırmak, su vb. kelime­lerle kurulmuş sıfat tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması kalıbındaki yer adları bitişik yazılır: Akşehir, Eskişehir, Suşehri, Yenişehir; Atakent, Batıkent, Konutkent, Korukent, Çengelköy, Sarıyer, Yenimahalle; Karabağ, Karadağ, Uludağ; Kocatepe, Tınaztepe; Akdeniz, Karadeniz, Kızıldeniz; Acıgöl; Kızılırmak, Yeşilırmak; İncesu, Karasu, Sarısu, Akçay.

12. Kişi adları ve unvanlarından oluşmuş mahalle, meydan, köy vb. yer ve kuruluş adlarında unvan kelimesi sonda ise, gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır: Abidinpaşa, Bayrampaşa, Davutpaşa, Ertuğrulgazi, Kemalpaşa (ilçesi); Necatibey (Caddesi), Mustafabey (Caddesi).

13. Ara yönleri belirten kelimeler bitişik yazılır: güneybatı, güney­doğu, kuzeybatı, kuzeydoğu.

14. Bunlardan başka dilimizde her iki ögesi de asıl anlamını koru­duğu hâlde yaygın bir biçimde gelenekleşmiş olarak bitişik yazılan keli­meler de vardır:

a. Baş sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları: başağırlık, başbakan, başçavuş, başeser, başfiyat, başhekim, başhemşire, başkahraman, başka­rakter, başkent, başkomutan, başköşe, başmüfettiş, başöğretmen, baş­parmak, başpehlivan, başrol, başsavcı, başşehir, başyazar.

b. Bir topluluğun yöneticisi anlamındaki başı sözüyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları: aşçıbaşı, binbaşı, çarkçıbaşı, çeribaşı, ele­başı, mehterbaşı, onbaşı, ustabaşı, yüzbaşı.

c. Oğlu,kızı sözleri: çapanoğlu, eloğlu, hinoğluhin, elkızı.

ç. Ağa, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan birleşik kelime­ler: ağababa, ağabey, beyefendi, efendibaba, hanımanne, hanımefendi, hacıağa, hıyarağalık, kadınnine, paşababa.

d. Biraz, birkaç, birkaçı, birtakım, birçok, birçoğu, hiçbir, hiç­biri, herhangi belirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak biti­şik yazılır.

15. Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik ya­zılır: aşevi, bakımevi, basımevi, doğumevi, gözlemevi, huzurevi, ko­nukevi, orduevi, öğretmenevi, polisevi, yayınevi.

16. Hane, name, zade kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelime­ler bitişik yazılır: çayhane, dershane, kahvehane, yazıhane;beyanname, kanunname, se­yahatname, siyasetname; amcazade, dayızade, teyzezade.

UYARI: Eczahane, hastahane, pastahane, postahane sözleri kullanımdaki yaygınlık dolayısıyla eczane, hastane, pastane, postane biçiminde yazılmaktadır.

17. Farsça kurala göre oluşturulan isim ve sıfat tamlamaları ile ka­lıplaşmış biçimler bitişik yazılır: cürmümeşhut, darıdünya, ehli­beyit,   ehvenişer, erkânıharp, fecrisadık, gayrimenkul, gayrimeşru, hüsnükuruntu, hüsnüniyet, suikast, hamdüsena, hercümerç.

18. Arapça kurala göre oluşturulan tamlamalar ve kalıplaşmış biçimler bitişik yazılır: aliyyülâlâ, ceffelkalem, darülaceze, darülfünun, daüssıla, fevkalade, fevkalbeşer, hıfzıssıhha, hüvelbaki, şey­hülislam, tahtelbahir, tahteşşuur; âlemşümul, cihanşümul, aleykümselam, Allahualem, bismillah, fenafillah, fisebilillah, hafazanallah, inşallah, maşallah, velhasıl, velhasılıkelam.

19. Müzik makam adları bitişik yazılır: acembuselik, hisarbuselik, muhayyerkürdi.

Bir sıfatla oluşturulan usul adlarında sıfat ayrı yazılır: ağır aksak, yürük aksak, yürük semai.

20. Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır: İçişleri, Dışişleri, Genelkurmay, Yükseköğretim.

B. Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler

1. Etmek, edilmek, eylemek, kılmak, kılınmak, olmak, olunmak yar­dımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller herhangi bir ses düşme­sine veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır: alt etmek, arz etmek, azat etmek, boş olmak, dans etmek, el etmek, göç etmek, ilan etmek, kabul etmek, kul etmek, kul olmak,  not etmek, oyun etmek, sağ olmak, söz etmek, terk etmek, var ol­mak, yok etmek, yok olmak.

2. Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğ­ramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.

a. Hayvan türlerinden birinin adıyla kurulanlar:

ada balığı, ateş balığı, dil balığı, fulya balığı, kedi balığı, kılıç balığı, köpek balığı, ton balığı, yılan balığı; acı balık, bıyıklı balık, dikenli balık.

ardıç kuşu, arı kuşu, çalı kuşu, deve kuşu, muhabbet kuşu, saka kuşu, tarla kuşu, yağmur kuşu; alıcı kuş, boğmaklı kuş, makaralı kuş.

ağustos böceği, ateş böceği, cırcır böceği, hamam böceği, ipek böceği,  uçuç böceği, uğur böceği; ağılı bö­cek, çalgıcı böcek, sümüklü böcek.

at sineği, et sineği, meyve sineği, sığır sineği, su sineği, uyuz sineği.

deniz yılanı, ok yılanı, su yılanı; Ankara keçisi, dağ keçisi, yaban keçisi; fındık faresi, tarla faresi; dağ sıçanı, tarla sıçanı; Beç tavuğu, dağ tavuğu; Amerika tavşanı, yaban tav­şanı; kaya örümceği, şeytan örümceği; bal arısı, yaban arısı; Pekin ördeği, yaban ördeği; Ankara kedisi, Van kedisi; Afrika domuzu, yaban domuzu.

b. Bitki türlerinden birinin adıyla kurulanlar:

ayrık otu, beşparmak otu, çörek otu, eğrelti otu, güzelavrat otu, kelebek otu, ökse otu, pisipisi otu, taşkıran otu, yüksük otu; acı ot, sütlü ot.

ateş çiçeği, çuha çiçeği, güzelhatun çiçeği, ipek çiçeği, küpe çiçeği, lavanta çiçeği, mum çiçeği, yayla çiçeği, yıldız çiçeği; ölmez çiçek.

 avize ağacı, ban ağacı, dantel ağacı, kâğıt ağacı, mantar ağacı, mercan ağacı, öd ağacı, pelesenk ağacı, süt ağacı, tespih ağacı; kör ağaç.

altın kökü, boya kökü, eğir kökü, helvacı kökü, meyan kökü; ek kök, saçak kök, yumru kök.

dağ elması, yer elması; çalı dikeni, deve dikeni; köpek üzümü, kuş üzümü; çakal armudu, dağ armudu; at kestanesi, kuzu kestanesi; can eriği, gövem eriği; kuzu mantarı, yer mantarı; su ka­mışı, şeker kamışı; dağ nanesi, taş nanesi; ayı gülü, Japon gülü; Antep fıstığı, çam fıstığı; sırık fasulyesi, soya fasulyesi; Amerika bademi, taş bademi; Afrika menek­şesi, deniz menekşesi; Japon sarma­şığı, kuzu sarmaşığı; Hint inciri, kavak inciri; armut kurusu, kayısı ku­rusu; su sarımsağı, şeker pancarı.

kuru fasulye, kuru incir, kuru soğan, kuru üzüm.

UYARI : Çiçek dışında anlamlar taşıyan baklaçiçeği (renk), narçi­çeği (renk), suçiçeği (hastalık); ot dışında anlamlar taşıyan ağızotu (barut), sıçanotu (arsenik); ses düşmesine uğramış olan çöreotu ve yay­gın bir biçimde gelenekleşmiş olan semizotu, dereotu bitişik yazılır.

c. Nesne, eşya ve alet adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeler:

alçı taşı, bileği taşı, çakmak taşı, damla taşı, Hacıbektaş taşı, ki­reç taşı, lüle taşı, Oltu taşı, sünger taşı, yılan taşı; buzul taş, damla taş, dikili taş, kayağan taş, yaprak taş.

arap sabunu, el sabunu; kahve değirmeni, yel değirmeni; kahve dolabı, su dolabı; oturma odası; duvar saati, kol saati; duvar takvimi, masa takvimi;  yemek masası; itfaiye aracı, kurtarma aracı; masa ör­tüsü, yatak örtüsü; el kitabı, Frenk gömleği, İngiliz anahtarı, İngiliz si­cimi; alt geçit, tüp geçit, üst geçit, çekme demir, çekme kat, dolma kalem, dönme dolap, kesme kaya, toplu iğne, vurmalı çalgılar, vurmalı sazlar, yapma çiçek.

afyon ruhu, katran ruhu, lokman ruhu, nane ruhu, tuz ruhu.

ç. Yol ve ulaşımla ilgili birleşik kelimeler: Arnavut kaldırımı; çevre yolu, deniz yolu, hava yolu, kara yolu, keçi yolu; köprü yol.

d. Durum, olgu ve olay bildiren sözlerden biriyle kurulan birleşik ke­limeler: açık oturum, açık öğretim, ana dili, ay tutulması, baş ağrısı, baş belası, baş dönmesi, çıkış yolu, çözüm yolu, dil birliği, din birliği, güç birliği, iş birliği, iş bölümü, madde başı, ses uyumu, yer çekimi.

e. Bilim ve bilgi sözleriyle kurulan birleşik kelimeler: anlam bilimi, dil bilimi, edebiyat bilimi, gök bilimi, halk bilimi, ruh bilimi, toplum bilimi, toprak bilimi, yer bilimi; dil bilgisi, halk bilgisi, ses bil­gisi, şekil bilgisi.

f. Yuvar ve küre sözleriyle kurulan birleşik kelimeler: göz yuvarı, hava yuvarı, ısı yuvarı, ışık yuvarı, renk yuvarı, yer yuvarı; hava küre, ışık küre, su küre, taş küre, yarı küre, yarım küre.

g. Yiyecek, içecek adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeler: bohça böreği, su böreği, talaş böreği; ba­dem yağı, çiçek yağı, kuyruk yağı; arpa suyu, maden suyu, meyve suyu; kaşar peyniri, tulum peyniri, beyaz peynir; Adana kebabı, tas kebabı, Urfa kebabı; İnegöl köftesi, İzmir köftesi; ezogelin çorbası, mercimek çor­bası, yoğurt çorbası; irmik helvası, kâğıt helvası, koz helva; acı badem kurabiyesi; Kemalpaşa tatlısı, peynir tatlısı, yoğurt tatlısı; ba­dem şekeri, balık yumurtası.

 burgu makarna, çubuk makarna, yüksük makarna; kakaolu kek, üzümlü kek; çiğ köfte, içli köfte; dolma biber, kesme şeker, süzme yoğurt, yarma şeftali; kuru yemiş.

ğ. Gök cisimleri: Çoban Yıldızı, Kervan Yıldızı, Kutup Yıldızı, kuy­ruklu yıldız; gök taşı, hava taşı, meteor taşı.

h. Organ veya organ yerine geçen sözlerden biriyle kurulan birleşik kelimeler: patlak göz, süzgün göz; aşık kemiği, bel kemiği, elmacık kemiği; serçe parmak, şehadet par­mağı, yüzük parmağı; azı dişi, köpek dişi, süt dişi; kuyruk sokumu, safra kesesi; çatma kaş, takma diş, takma kirpik, takma kol; ekşi surat, kepçe surat; gaga burun (kimse), karga burun, kepçe kulak, ça­kır pençe, demir yumruk, kuru kemik.

ı. Benzetme yoluyla insanın bir niteliğini anlatmak üzere bitki, hay­van ve nesne adlarıyla kurulan birleşik kelimeler: çetin ceviz, çöpsüz üzüm; eski kurt, sarı çıyan, sağmal inek; ağır top, eksik etek, eski toprak, eski tüfek, kara maşa, sapsız balta.

i. Zamanla ilgili birleşik kelimeler: bağ bozumu, gece yarısı, gün or­tası, hafta başı, hafta sonu.

3. -r / -ar / -er, -maz / -mez ve -an / -en sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tam­laması yapısındaki birleşik kelimeler ayrı yazılır: bakar kör, çalar saat, çıkar yol, döner sermaye, güler yüz, koşar adım, yazar kasa, yeter sayı; çıkmaz sokak, geçmez akçe, görünmez kaza, ölmez çiçek, tükenmez kalem; akan yıldız, doyuran buhar, uçan daire.

4. Renk sözü veya renklerden birinin adıyla kurulmuş isim tamla­ması yapısındaki renk adları ayrı yazılır: bal rengi, duman rengi, gümüş rengi, portakal rengi, saman rengi; ateş kırmızısı, boncuk mavisi, çivit mavisi, gece mavisi, limon sa­rısı, safra yeşili, süt kırı.

5. Rengin tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatlar ayrı yazılır: açık mavi, açık yeşil, kara sarı, kirli sarı, koyu mavi, koyu yeşil.

6. Yer adlarında kullanılan batı, doğu, güney, kuzey, güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu, aşağı, orta, yukarı, iç, yakın, uzak kelimeleri ayrı yazılır: Doğu Anadolu, Batı Trakya, Orta Anadolu, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Orta Asya, Orta Doğu, Yakın Doğu, Uzak Doğu, Güneybatı Anadolu, İç Asya, İç Anadolu, Aşağı Ayrancı, Yukarı Ayrancı.

7. Kişi adlarından oluşmuş mahalle, bulvar, cadde, sokak, ilçe, köy vb. yer ve kuruluş adlarında sondaki unvanlar hariç, şahıs adları ayrı yazılır: Yunus Emre Mahallesi; Gazi Mustafa Kemal Bulvarı; Ziya Gökalp Bulvarı; Nene Hatun Caddesi; Fevzi Çakmak Sokağı, Cemal Nadir Sokağı; Koca Mustafapaşa; Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Sultan Ahmet Camii, Sütçü İmam Üniversitesi.

8. Dış, iç, öte, sıra sözleriyle oluşturulan bir­leşik kelime ve terimler ayrı yazılır: ahlak dışı, çağ dışı, din dışı, kanun dışı, olağan dışı, yasa dışı; ceviz içi, hafta içi, yurt içi; fizik ötesi, kızıl ötesi, mor ötesi, sınır ötesi; aklı sıra, ardı sıra, peşi sıra, yanı sıra.

9. Somut olarak yer belirten alt ve üst sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır: deri altı, su altı, toprak altı, yer altı (yüzey); arka üstü, baş üstü, böbrek üstü bezi, tepe üstü (trafikte).

10. Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir, iki, tek, çok, çift sözlerinin başa getirilmesiyle oluştu­rulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır: alt yazı; üst kat, üst küme; ana bilim dalı, ana dili; ön söz, ön yargı; art damak, art niyet; arka teker; yan cümle, yan etki; karşı görüş, karşı oy; iç sa­vaş, iç tüzük; dış borç, dış hat; orta kulak, orta oyunu; büyük anne, büyük baba; küçük harf, küçük parmak; sağ açık, sağ bek; sol açık, sol bek; peşin fikir, peşin hüküm; bir gözeli, bir hücreli; iki anlamlı, iki eşeyli; tek eşli, tek hücreli; çok düzlemli, çok hücreli; çift ayaklılar, çift kanatlılar.

Deyimlerin, İkilemelerin ve Alıntı Kelimelerin Yazılışı


Deyimlerin Yazılışı

Deyimler ayrı yazılır: akıntıya kürek çekmek, çam devirmek, çanak tutmak, gönlünden geçirmek, göz atmak, kulak asmak, kulak vermek, çantada keklik, devede kulak, yağlı kuyruk, yüz görümlüğü.

İkilemelerin Yazılışı

İkilemeler ayrı yazılır: adım adım, ağır ağır, akın akın, allak bullak, aval aval (bakmak), cır cır (ötmek), çeşit çeşit, derin derin, gide gide, güzel güzel, karış karış, kös kös (dinlemek), kucak kucak, şıp şıp (damlamak), şıpır şıpır, tak tak (vurmak), takım takım, tı­kır tıkır, yavaş yavaş.

bata çıka, çoluk çocuk, düşe kalka, eciş bücüş, eğri büğrü, enine bo­yuna, eski püskü, ev bark, konu komşu, pılı pırtı, salkım saçak, sere serpe, soy sop, süklüm püklüm, yana yakıla, yarım yamalak.

m ile yapılmış ikilemeler de ayrı yazılır: at mat, çocuk mocuk, dolap molap, kapı mapı, kitap mitap.

İsim durum ekleri ve iyelik ekiyle yapılan ikilemeler de ayrı yazılır: baş başa, diz dize, el ele, göz göze, iç içe, omuz omuza, yan yana; baştan başa, daldan dala, elden ele, günden güne, içten içe, yıldan yıla; başa baş, bire bir (ölçü), dişe diş, göze göz, teke tek; ardı ardına, boşu boşuna, günü gününe, peşi peşine, ucu ucuna.

Alıntı Kelimelerin Yazılışı

Yabancı kökenli kelimelerin yazılışlarıyla ilgili bazı noktalar aşağıda gösterilmiştir:

1. İki ünsüzle başlayan batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır: francala, gram, gramer, gramofon, grup, kral, kredi, kritik, plan, pratik, problem, profesör, program, proje, propaganda, pro­tein, prova, psikoloji, slogan, snop, spiker, spor, staj, stil, stüdyo, trafik, tren, triptik.

Bu tür birkaç alıntıda, söz başında veya iki ünsüz arasında bir ünlü türemiştir. Bu ünlü söylenişte de yazılışta da gösterilir: iskarpin, iskele, iskelet, istasyon, istatistik, kulüp.

2. İçinde yan yana iki veya daha fazla ünsüz bulunan batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır: alafranga, apartman, biyografi, elektrik, gangster, kilogram, orkestra, paragraf, program, telgraf.

3. İki ünsüzle biten batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır: film, form, lüks, modern, natürmort, psikiyatr, seks, slayt, teyp.

4. Batı kökenli alıntıların içindeki ve sonundaki g ünsüzleri olduğu gibi korunur: biyografi, diyagram, dogma, magma, monografi, paragraf, program; arkeolog, demagog, diyalog, filolog, jeolog, katalog, monolog, psikolog,  ürolog.

Ancak coğrafya, fotoğraf ve topoğraf kelimelerinde g’ler, ğ’ye döner.

* * *

Aşağıdaki durumlarda batı kökenli kelimeler, özgün biçimleri ile yazılırlar:

1. Bilim, sanat ve uzmanlık dallarında kullanılan bazı terimler: andante (müzik), cuprum (kimya), deseptyl (eczacılık), quercus, terminus technicus (teknik terim).

2. Latin yazı sistemini kullanan dillerden alınma deyim ve sözler: Veni, vidi, vici (Geldim, gördüm, yendim.); conditio sine qua non (Olmazsa olmaz.); eppur si muove (Dünya her şeye rağmen dönüyor.); to be or not to be (olmak veya olmamak); l’art pour l’art (Sanat sanat içindir.); l’Etat c’est moi (Devlet benim.); traduttore traditore (Çevirmen haindir.); persona non grata (istenmeyen kişi).

Mesele falan değildi öyle,

To be or not to be kendisi için;

Bir akşam uyudu;

Uyanmayıverdi.                         (Orhan Veli Kanık)